کنترل فشار خون با ورزش
مقدمه:
فشار خون بالا به فشار خون سیستولی که دائما بالاتر از 140 mmHg و فشار خون دیاستولی که دائما بالاتر از 90mmHg باشد اطلاق می شود. شیوع فشار خون بالا با بالا رفتن سن افزایش می یابد و در بین سیاه پوستان شایع تر از سفیدپوستان است. تقریبا 45 میلیون نفر از مردم آمریکا از فشار خون بالا رنج می برند و فقط 25 درصد آنها فشار خون خطرناک خود را کنترل می کنند. به یاد داشته باشید حتی فشار خون خفیف باید درمان شود. فشار خون سیستولی mmHg140-150 می تواند باعث افزایش 42 درصدی خطر سکته مغزی و افزایش 56 درصدی بیماری قلبی شود. افزایش فشار خون (چه سیستولی و چه دیاستولی) باید درمان شود. بالا بودن فشار خون در یک نوبت اندازه گیری چندان مهم نیست بلکه تشخیص بالا بودن فشار خون زمانی مسجل می شود که در سه مورد جداگانه و در دوره ای چند ماهه کنترل شده و بالا بوده باشد (مگر آنکه فشار خون در همان موعد اول خیلی بالا باشد.) اگر فشار خون سیستولی در حدود mmHg140-150 و دیاستولی در حدود 99 تا 90 mmHg باشد لازم است در طی دو ماه، دو بار بررسی مجدد انجام شود و اگر فشار سیستولی بیشتر از 160mmHg و فشار دیاستولی بیشتر از 10mmHg باشد باید حداکثر بعد از یک هفته تا یک ماه فشار خون ارزیابی شود و چنانچه به طور مداوم بالا باشد بیمار باید تحت درمان و ارزیابی جدی قرار گیرد.
فشار خون بالا در جوامعی که کلرورسدیم (نمک) کمتر مصرف می کنند اصولا وجود ندارد. به نظر می رسد که مصرف کلرورسدیم تا حد مورد لزوم برای سلامتی فرد ضروری است، اما مصرف زیاد آن به همراه وجود سایر عوامل می تواند در ایجاد این ضایعه مؤثر باشد. همان طور که گفته شد وجود عوامل خطر در ایجاد فشار خون بسیار مهم است، چون بیشتر ما می توانیم بدون ایجاد پرفشاری خون، رژیم غذایی پر نمک را مصرف نماییم. ژنتیک و چاقی نقش مهمی را در بروز فشار خون دارد و داشتن هر یک از افراد خانواده مبتلا به فشار خون بالا، خطر ابتلا به آن را افزایش می دهد. برای مثال کودکان مبتلا به فشار خون بالا به احتمال زیاد متعلق به خانواده هایی دارای سابقه چاقی و پرفشاری خون هستد. سایر عوامل مستعد کننده شامل سیگار کشیدن، مصرف مشروبات الکلی (بیشتر از 3 بار در روز) و برخی داروها مانند قرص ضد بارداری و داروهای ضد التهابی غیر استروییدی است.
رابطه ورزش و فشار خون
دلایل حاکی از آن است که ورزش بروز و شدت عوامل خطرزای قلبی عروقی، همچنین پرفشاری خون را تقلیل می دهد و کاهش مصرف داروی ضد پرفشاری خون را امکان پذیر می کند و متعاقب آن از ریسک مرگ زودرس می کاهد. تصمیم به درمان یا عدم درمان بیمار با پرفشاری خون خفیف توسط ورزش می تواند از طریق ارزشیابی نتایج خاص از یک برنامه ورزشی ارائه شده مشخص شود.
شواهد اخیر نشان می دهد که آمادگی جسمانی حد مطلوب با پایین بودن فشار خون سیستولی در حالت استراحت ارتباط دارد و کم شدن وزن و پرهیز از مصرف دخانیات و مشروبات الکلی به کاهش بیشتر فشار خون کمک می کند. بررسی متون نشان داده است که کم شدن فشار خون با انجام ورزش با شدت متوسط میسر است و انجام فعالیت فیزیکی سبک مانند راه رفتن یا باغبانی کردن که مجموعا به سبک زندگی کم تحرک مرتبط است در کاهش آن نقش زیادی ندارد. در این مورد افراد سالمند استثنا هستند، برای مثال تمرین کردن با شدت متوسط برابر 50 درصد مصرف اکسیژن بیشتر یا حد میزان آمادگی نهایی تقریبا به طور کامل فشار خون صبح هنگام را در فرد پایین می آورد و همچنین بر کیفیت تمرین فیزیکی تأثیر مفید دارد. کم شدن فشار خون صبح هنگام به طور خاص مهم است زیرا در این زمان به علت تغییر یافتن کنترل اعصاب سمپاتیک به پاراسمپاتیک احتمال خطر ناتوانی و مرگ ناشی از قلبی عروقی بیشتر است.
توصیه های ورزشی ارائه شده به بیماران با پرفشاری خون (تعداد جلسه ای ورزش در هفته، نوع، مدت و شدت آن) اختلاف قابل توجهی با افراد سالم دارد.
از نتایج بررسی های انجام شده تاکنون چنین بر می آید که تجویز نسخه ورزشی به میزان 70-40درصد حد نهایت آمادگی جسمانی یا به میزان حد 13-11 درصد شدت تمرین (RPE) تأثیر زیادی در پایین آوردن فشار خون در مقایسه با ورزش با میزان شدت زیاد دارا می باشد. کاهش فشار خون ناشی از ورزش کردن معمولا در طی 5-4 هفته حاصل می شود و تا زمانی که برنامه ورزشی ادامه دارد حفظ می گردد. افرادی که به طور مشخص در حالت استراحت دارای فشار خون بالا هستند (سیستول 209-180 mmHg ، دیاستول 119-110 mmHg) نباید قبل از دارو درمانی اقدام به انجام ورزش کنند.
مکانیسم کاهش فشار خون به وسیله ورزش
شایع ترین مکانیسم توضیح داده شده اثر روی شبکه عصبی سمپاتیک است. چندین مطالعه بزرگ طولانی مدت نشان داد است که کاهش تون آدرنرژیک با کاهش فشار خون همراه است (از میزان کاتکولامین های سرم به عنوان نشانه تون آدرنرژیک در تعدادی از این مطالعات استفاده شده بود.) کاهش تون سمپاتیک که با مکانیسم های مختلف باعث افزایش فشار خون می شود احتمالا از مهمترین علل کاهش فشار خون به وسیله ورزش است. کاهش مقاومت محیطی نسبت به انسولین یکی دیگر از مکانیسم های احتمالی است. ورزش با کاهش مقاومت محیطی نسبت به انسولین باعث کاهش انسولین سرم می شود.
کاهش وزن ایجاد شده به وسیله ورزش نیز یکی از مکانیسم های احتمالی مطرح شده است که احتمالا کاهش چربی بدن رکن مهم این کاهش وزن است. هر چند تعدادی از مطالعات نشان می دهد که کاهش فشار خون همراه با 18 ماه برنامه تغذیه ای و پیاده روی وابسته به میزان کاهش وزن است اما ضرورتا کاهش درصد چربی بدن در آن مؤثر نیست.
ارتباط بین کاهش وزن و کاهش فشار خون قطعی نیست زیرا در بررسی های انجام شده تمامی بیمارانی که کاهش وزن داشته اند کاهش فشار خون را نشان ندادند و همچنین همه بیمارانی که به طور قطعی در آنها کاهش فشار خون ایجاد شده کاهش وزن نداشته اند.
پاسخ ریلاکسیشن که به صورت افت فشار خون بعد از ورزش مشخص می شود؛ مکانیسم احتمالی دیگری می باشد. مطالعات اخیر نشان داده اند که سیستم عصبی مرکزی و سرتونرژیک که با واسطه اپیوئیدهای درونزا پاسخ می دهند ممکن است نقش کلیوی در این پاسخ بازی کنند. یک مطالعه بزرگ نشان داد در افرادی که بعد از جلسات ورزش هوازی با شدت متوسط کاهش فشار خون داشته اند 40 درصد کاهش در ترافیک عصب سمپاتیک ایجاد شده است. نتایج یک سری از مطالعات انجام شده به وسیله Hoffman نشان می دهد که هر دو مکانیسم محیطی و مرکزی درگیر در فعالیت راه های سرتونرژیک و اپیوئیدهای درونزا، به عنوان جلوگیری کننده سیستم عصبی سمپاتیک و در نتیجه به عنوان کاهنده فشار خون عمل می کنند.
در مورد نقش بارورسپتورهای شریانی در کنترل فشار خون اختلاف نظر وجود دارد. اینکه آیا ورزش طولانی مدت بر روی بارورسپتورها اثر دارند و عمل این رسپتورها در اثر این فعالیت ها افزایش یا کاهش می یابد اختلاف نظر است. اما مطالعات متعدد نشان داده است که ورزش مداوم کنترل بارو رفلکس را خفیف و ترافیک عصب سمپاتیک را کم کرده در نتیجه باعث کاهش فشار خون می گردد.
تغییرات ساختمانی و آنابولیک اولیه در عروق محیطی (افزایش نسبت دیواره به قطر داخلی شریانچه ها) در پاسخ به افزایش گذرای فشار خون، می تواند باعث افزایش مقاومت عروق محیطی گردد. که مکانیسم پاتوفیزیولوژیکی دیگری جهت افزایش فشار خون است. همچنین افزایش گذرا در مقاومت کل عروق محیطی باعث تغییرات مرکزی در برون ده قلب می گردد که در افزایش فشار خون مؤثرند. نشان داده شده است که طی ورزش با شدت پایین تا متوسط (60-50% حداکثر ضربان قلب) یک اثر کاهنده بر روی فشار خون دیاستولی ایجاد می شود. احتمالا در ورزشهای با شدت کم، قبل از آنکه فشار کاری بالا منجر به افزایش قابل ملاحظه برونده قلبی شود، یک کاهش در مقاومت محیطی کل عروق رخ می دهد که باعث این فشار خون می شود.
یکی دیگر از اثرات ورزش در کاهش فشار خون تأثیر بر نسبت رشته های سمپاتیک است. ورزش های ایزوتونیک می تواند باعث کاهش نسبت به این رشته ها گردند که حساسیت نسبت به انسولین را افزایش داده در نتیجه فشار خون را کم می کند در مجموع مکانیسم های مختلفی اثر ورزش را در کاهش فشار خون حالت استراحت توضیح می دهند که شامل کاهش تون سمپاتیک، کاهش وزن، کاهش سطح انسولین سرم، ضعیف شدن بارورسپتورها، ترشح اپیوئیدهای درون زا و تغییرات در مقاومت عروق سیستمیک می باشند.
توصیه جهت شرکت مبتلایان به فشار خون بالا در فعالیت های ورزشی
قبل از آنکه در رابطه با توصیه های لازم برای شرکت افراد مبتلا به فشار خون بالا در فعالیت ورزشی بحث شود، لازم است توصیه های مربوط به حضور افراد طبیعی جامعه در ورزش بررسی گردد. توصیه های کالج پزشکی ورزشی آمریکا و مراکز کنترل بیماری را در زیر مشاهده نمایید.
نوع ورزش: ورزش وازی
تعداد جلسات:3-4 بار در هفته
مدت: 20-30 دقیقه در هر جلسه
شدت: 60-85% حداکثر ضربان قلب
آیا این توصیه های پیشنهادی برای افراد با فشار خون بالا قابل اجراست؟
نکته مهم در تغییر توصیه های ورزشی در مبتلایان به فشار خون بالا، این عقیده است که احتمالا شدت ورزش متوسط (55-60%) و نه شدید (70-90%) حداکثر اثر مطلوب را در کنترل فشار خون دارد. مطالعه بر روی رتها که به صورت ژنتیکی فشار خون بالا داشتند، نشان داده که فعالیت ورزشی با شدت متوسط، فشار خون در حال استراحت را کاهش و فعالیت ورزشی با شدت زیاد فشار خون در حال استراحت را افزایش می دهد.
در مطالعات بر روی بیماران با فشار خون خفیف، طی فعالیت حاد با 55-60% حداکثر ضربان قلب، فشار خون دیاستولیک 15-20 میلی متر در مقایسه با حال استراحت کاهش نشان می دهد و وقتی که شدت ورزش افزایش یابد بالای (70%) یک افزایش حاد در فشار خون دیاستولی ایجاد می گردد. فشار خون سیستولی تقریبا بصورت خطی با افزایش درجه شدت ورزش افزایش می یابد در حالی که فشار متوسط شریانی مانند فشار دیاستولی یک نزول و صعود را نشان می دهد.
مکانیسم احتمالی این گونه است که کاهش فشار خون در ورزش با شدت کم به علت کاهش حاد در مقاومت محیطی کل، قبل از آنکه برون ده قلب به طور مشخص افزایش یابد، ایجاد می شود و وقتی با افزایش شدت فعالیت برون ده قلب افزایش یافت، کاهش مقاومت محیطی جبران شده و سپس فشار خون افزایش می یابد. مطالعات تجربی نشان داده که اجرای جلسات منظم ورزشی با شدت متوسط نه فقط باعث کاهش حاد در فشار می شود، بلکه باعث کاهش پیوسته در فشار خون در حال استراحت نیز می گردد.